Son yıllarda motorlu araç sayısındaki büyük artış ve yolcu hacmindeki sürekli büyüme,
özellikle büyük şehirlerde trafik ve park sorunları ile kişisel otomobil sahibi olmanın
masrafları 2000 senesinde araç paylaşım işletmelerinin doğmasına neden olmuştur
(Loose, Mohr ve Mobis, 2006:365). Araç kiralama sektöründe 1999 yılı sonuna kadar
ciddi bir pazar sorununun fırsata dönüşebileceğini, 1946 yılında araç kiralama işinde
büyük yenilik oluşturan Avis E. Warren gibi kimse fark etmemiştir. Otomobil bayiliği
yapan Avis, havalimanı dışında taksi beklemekten yorgun düşmüş ve sorunu çözmek
için Florida Havaalanında araç kiralama hizmeti sunmaya öncülük etmiştir. Araç
paylaşımında da Robin Chase ve Antje Danielson kentli sürücülerin araba sahibi olmak
yerine, saatlik/gecelik kiralama ihtiyaçlarının olduğunu görerek bu pazar sorununu
çözmüşlerdir (Craig, Phil ve Meerman, 2008:40).
Araç paylaşımı özel araç sahipliği yerine araç kiralama hizmeti almaktır. Bu sistemde
araçlar konut yakınında olduğu için c/in ve c/out için az çaba gerektirir (Litman,
1999:1). Araç paylaşımının geleneksel araç kiralamadan farkı; 1) tüketicinin araca
erişimini sağlayan ağ; 2) kısa süreli kiralama; 3) benzin ve sigorta dâhil fiyatlarla
kiralama sağlamasıdır. Bunlara ek olarak araç paylaşımının öncelikli amacı araba sahibi
olmanın alternatifi olmasıdır. Özellikle havaalanı ve şehir merkezi acentelerinde olduğu
gibi aracın kontrolü için personel gerektirmez ve 24 saat minimum kiralama
zorunluluğu yoktur. Sonuç olarak, kiralama firmaları iş seyahati, diğer ziyaretçiler ve
ikame araç sağlarken araba paylaşım operatörleri yerel sakinlerin kısa süreli gezilerine
hitap etme eğilimindedir (Brown, 2005:21).
Araç paylaşım işletmelerinin öncüsü Zipcar, ABD‟de Boston, New York ve
Washington gibi büyük anakentlerde saatlik/gecelik seçenekleriyle hizmet veren oto
29
kiralama örgütüdür. Zipcar, özellikle toplu taşıma aracı kullanmak istemeyen gençlere
ve yerli halka cazip imkânlar sunmaktadır. Bu yüzden ABD‟de birçok üniversite ve
kolejde araba parkı ve kullanıcısı vardır (http://www.mynet.com). Budget, Hertz ve
Avis gibi muadillerinden farkı araçların kiralandığı şubelerinin olmaması ve tüm
işlemlerin ağ şebekesi üzerinden yapılmasıdır (Shaal, 2012:2). Merkezi bir rezervasyon
sistemi yerine araçları şehrin tamamına yayarak çevrimiçi rezervasyon sistemi ile
çalışır. Bir kişi araç kiralamak istediğinde, basitçe ilgili işletmenin internet sitesine girip
yeri, tarihi, saati ve kiralama süresi yazıldığında uygun otomobillerin listesi
uzaklıklarına göre sıralanır. Senelik belli bir ücret karşılığında abonelik olunan sistem
her aboneye bir kullanıcı şifresi (proxy id) gönderir. Rezervasyonu yaptırdıktan sonra,
en yakın (otobüs durakları yanında) işletme otoparklarına giderek, üyelik kartı cama
tutulduğunda kapı açılır ve aracın üzerinde olan anahtarı ile araç çalıştırılır. Ayrıca
benzine, parka ve sigortaya para vermeyerek, bunun yerine ihtiyaca göre saatlik/gecelik,
günlük/haftalık ücret ödenir (Magretta ve Porter, 2012:47).
Özellikle ABD ve Avrupa’da ulaşım sorununa yeni bir çözüm getiren araç paylaşım
sistemi bir çeşit araç kiralama yöntemidir. Ancak farklı olduğu nokta aracı işin olduğu
saatlerde kiralayabilme imkânını tanımasıdır. Bu yöntem ile sisteme üye olan kişiler
şehrin veya bölgenin stratejik noktalarına yerleştirilmiş ortak kullanıma ait araçları işleri
olduğunda sahibi gibi alıp kullanabilmektedir (Sabah Gazetesi, 2005). Araç paylaşımın
diğer araç kiralama örgütlerinden farkı hem kısa süreli kiralama yapması hem de 21
yaşın altındakilere araç kiralamasıdır. Ayrıca, diğer araç kiralama acenteleri 25 yaşın
altındakilerden (Avis ve Hertz) ek ücret almakta ve sigorta örgütleri daha riskli yaş
gruplarındakiler için daha yüksek primlerin ödenmesini istemektedir (Clifford,
2010:14).
Araç paylaşım sisteminde otomobillerin içindeki gelişmiş bilgisayarlar araç kayıtlarını
kablosuz ağlarla işletmeye gönderir. Bu sayede aracın motor arızası veya akünün
boşaldığına ilişkin uyarı işareti yandığında, filo yöneticisine e-posta yoluyla bir uyarı
gitmektedir. Günlük kilometre limitinin üzerine çıkan sürücüler otomatik olarak
faturalandırılmaktadır. Ayrıca, temizlik ekipleri de rezervasyon sisteminden
yararlanarak otomobillerin ne zaman boşta olduğunu öğrenip aracın temizliğini
yapabilmektedir (Pearlstein, 2013:11).
30
Uluslararası araç kiralama ve otomotiv şirketlerinin bu pazara girdiği görülmektedir.
Avis 2013 başında Zipcar‟ı satın alarak araç paylaşım pazarına girmiştir (Onur, 2013).
Yakın rakiplerinden olan Hertz, Hertz On Demand, Sixt, DriveNow araç paylaşım
hizmeti vermektedir. Enterprise ise Philly CarShare, WeCar ve MintCars On-Demand‟ı
satın alarak inorganik büyüme yöntemini tercih etmiştir. Daimler‟in Car2Go hizmeti
dünya çapında 18 şehre yayılmış ve hali hazırda her iki ayda yeni bir şehri listesine
eklemeye devam etmektedir. BMW Drivenow, VW (Volkswagen) Quicar, Toyota
Ha:Mo, Renault Twizy Way gibi diğer Avrupalı oyuncuların araç paylaşım programları
da hızla kapsama alanlarını genişletmektedir (www.otoguncel.com). Türkiye‟de
AtlaGit.com, mobicar.com.tr, mobilizm.com ve driveyoyo.com üzerinden paylaşımlı
araç kiralama hizmeti sağlanmaktadır. Birçok internet odaklı girişime göre daha fazla
sermaye isteyen bu hizmetler nüfusun yoğun olduğu bölgelerde bulunmaktadır

Join This Conversation